مجموعۀ فرهنگی باربیکن در لندن

نمایی از ساختمان مجموعۀ فرهنگی باربیکن در لندن


روز ۱۷ نوامبر سمینار یک روزه ای با نام «طراحی برای نسل آینده» در  مرکز فرهنگی «باربیکن» در لندن برگزار شد. در این سمینار جمعی از معماران، متخصصین طراحی فضاهای فرهنگی و مدیران سالن های تئاتر دور هم جمع شدند تا از منظر «توسعۀ فضاهای فرهنگی» به بررسی چگونگی تغییر شکلِ سالن های اجرایی در سال های آینده بپردازند.

ناتاشا تریپنی. گاردین:  معماری در سالن های تئاتر به کدام سو حرکت می کند؟ سالن های تئاتر در آینده چه شکل و شمایلی خواهند داشت؟ آیا سالن هایی که به طور اختصاصی برای فرم مشخص از اجراها ساخته شده اند، منسوخ خواهند شد؟ آیا سالن های تئاتر محل تقاطع فضاهایِ اجتماعی گوناگون و چند جانبه ای خواهند شد که در آنها «هنر» در کنار بسیاری از چیزهای دیگر عرضه می شود؟

آیا سالن های تئاتر فضایی کاملاً مشارکتی و تعاملی خواهند شد و تجربه هایی را در گستره ای فراتر از دیوارهای یک سالن رقم خواهند زد؟ آیا سالن های تئاترِ آینده، در تمام طول شبانه روز باز و فعال خواهند بود تا مردم هر وقت که فرصت داشتند یا دوست داشتند، بتوانند از آنها استفاده کنند؟ آیا سالن های تئاتر آینده، فضای سیال و سیاری خواهند بود که هیچ شکل فیزیکی ثابت و مشخصی نخواهند داشت؟

 راب هریس (Rob Harris) متخصص طراحی صدا و مشاور بخش تئاتر انجمن مهندسان و طراحانِ Arup که در سمینار یک روزه ای تحت عنوان «طراحی برای نسل آینده» با تعداد دیگری از متخصصین دربارۀ «توسعۀ سالن های اجرایی» به بحث و گفتگو نشسته بود، در این باره معتقد است : “اگر طراحی و معماری فضاهای فرهنگی بخواهد با شکل و روال سابق ادامه پیدا کند، موجب خواهد شد که در آینده آثار هنری برای تعداد بسیار اندکی از افراد و آن هم در فضاهایی بسیار محدود و معدود دیده یا شنیده شوند”.

هریس توضیح می دهد که با توجه به تغییراتی که در حال رخ دادن است، تمایل به روی صحنه بردن نمایش ها به شیوه ای مشابه تبلیغات Pop-up اینترنتی (که این امکان را دارند که به شکل ناگهانی روی صفحه های دیگر ظاهر شوند و از هر بستری برای نمایش خود استفاده کنند) در فضاهایی که موقتا برای اجرای نمایش تعریف می شوند و با تغییر کاربری موقت ساختمان ها و سازه های موجود، رو به افزایش است.

سالن تئاتر یانگ ویک

از این منظر هر ساختمان جدیدی که در آینده ساخته می شود لازم است که، هم به دلیل منافع خودش و هم به عنوان یک وظیفۀ اجتماعی، از قابلیت تغییرپذیری مناسبی برخوردار باشد تا بتواند در برابر تغییرات محیطی و اقتصادیِ جهان آینده انعطاف لازم را داشته باشد.

ضمن آنکه ضروری است  این ساختمان های تازه، برای خودشان شیوه هایی برای جذب مخاطبان تازه (و نه الزاما مخاطبان جوان) پیدا کنند.

راب هریس همچنین به حرف جک اور (Jake Orr) مدیر سالن A Younger Theatre اشاره می کند که در گفت و گو با مجلۀ Auditoria گفته است: ” یکی از مهمترین مشکلاتی که خیلی از سالن های تئاتر دارند این است که بتوانند جوانان را از «محیط بیرونی» به «فضای داخلی» سالن های شان بکشانند”.

سالن تئاتر یانگ ویک بنا به گفتۀ اور سالن های تئاتری که مثل قلعه ها و استحکامات نظامی با دیوارهای بلند و نفوذ ناپذیر ساخته شده اند، این روزها برای افراد جوان چندان خوشایند نیستند.

به همین سبب، لازم است سالن های تئاتر اندکی از ارتفاع دیوارهای خود بکاهند و یا حداقل کاری کنند که فضای داخلی آنها در برابر چشم نفوذپذیر باشد. او به عنوان مثالی در این زمینه از سالن های Young Vic و Barbican به عنوان نمونه هایی موفق یاد می کند که به اعتقاد او توانسته اند در ارائۀ ظاهری اجتماعی و همچنین ایجاد فضاهایی خلاق موفق باشند.

مجموعۀ فرهنگی BAC در لندن، فضای فرهنگی دیگری است که در آن دیوارها چندان تعریف کنندۀ فضا نیستند.

شما در هر قسمت از آن می توانید کارهایی که در حال انجام است را ببینید و حتی در شکل گیری آن کمک کنید، جایی که هنرمندان همواره در حال خلاقیت هستند، جایی که در آن خط میانِ «جایگاه تماشاگر» و «فضای اجرا» دائم در حالی دگرگونی است و جایی که همیشه چنین به نظر می رسد که در آن اتفاق جالبی در حال وقوع است.

یکی دیگر از نکاتی که باید مورد توجه قرار بگیرد لزوم افزوده شدن امکانات و فضاهای جانبی به سالن های تئاتر است. این امکانات جدا از مکان هایی برای خوردن و نوشیدن، می تواند شامل کتابخانه ها و کلاس های آموزشی در فضاهای اجرایی باشد.

 به عنوان مثال، ساختمان جدید تئاتر Bush که در کنار سالن اجرایش کتابخانه کوچکی برای مطالعۀ نمایشنامه ها احداث کرده است. و یا عکس آن، تئاتر Birmingham Repertory theatre که در سال ۲۰۱۳ به عنوان بخشی از «کتابخانه جدید بیرمنگام» افتتاح خواهد شد، شامل دو سالن برای اجراهای عمومی است.

 در واقع کتابخانه برای یک سالن تئاتر نقشی کلیدی ایفا می کند، چون تئاتر باید به عنوان مکانی ارزشمند در اختیار عموم افراد جامعه قرار داشته باشد و استفاده از آن باید در انحصار گروه خاصی نباشد. همچنین باید ایجاد «فضاهای آموزشی خلاق در سالن های اجرایی» که پذیرای تمامی رده های سنی باشند و امکانی برای تعامل حضوری میان افراد فراهم کنند را به شکلی ویژه در نظر داشت.

برخی نظرهای دیگر در این سمینار که بر ارائۀ خدمات بهتر به هنرمندان منتمرکز بودند هم به نوعی دیگر دیدگاه معماران را تقویت می کردند؛ اینکه برای هنرمندان تئاتر هم شکل ایده آل آن است که سالن های تئاتر طوری طراحی شوند که مانند یک لوحِ سفیدِ بی شکل و قابل شستشو باشد تا توان پذیرش هر شکلی را داشته باشد و پس از هر پروژه، بار دیگر به شکل همان لوح سفید در بیاید.

با تمام این حرف ها، باید زنده ماند و دید که سالن های تئاتر ما در صد سال آینده چه شکلی خواهند داشت!


بیشـتر بخـوانیـد:

«جشنوارۀ آوینیون»؛ حقایق و آمار
«تئاتر»، «غذا»، «جامعه» و «بحرانِ اقتصادی» در یونان
سایۀ «استانیسلاوسکی» بر «تئاترِ قرنِ بیستم» همچنان پررنگ است
تازه ترین نمایشنامۀ «علیرضا نادری» با صدای خودش
یادداشتی از «جلال تهرانی» دربارۀ «حمید سمندریان»
محمد رضایی راد:«سمندریان» لابد کاری نداشت جز مُردن
رضا سرور: آموزه‌ های «پدر تئاتر ایران» برای همۀ فرزندانش
فراز و نشیبِ «تئاتر دانشگاهی» (1) ؛ این جاده یک طرفه می شود
چه کسی نام مترجم «ویتسک» را از بروشور نمایش حذف کرد؟