«ویتسک» به کارگردانی «رضا ثروتی»

مسئلۀ حذف نام مترجم نمایش «ویتسک» چند روزی است که تبدیل به موضوعی مهم و مطرح در محافل تئاتری و شبکه های اجتماعی و زمینه ساز بحث های صنفی و اخلاقی در میان هنرمندان تئاتر شده است.

موضوعی که نخست تنها در میان شایعات و گفتگوهای خصوصی هنرمندان و روزنامه نگاران مطرح می شد، به کمک شبکه های اجتماعی طی روزهای گذشته ابعاد تازه ای یافته است. هرچند که فضای غیررسمی و گاه غیر مسئولانۀ حاکم بر این شبکه ها، طبیعتاً آسیب هایی را نیز به همراه داشته است.

از زمانی که نخستین بروشورهای نمایش «ویتسک» به کارگردانی رضا ثروتی در میان تماشاگران پخش شد، برخی از هنرمندان و روزنامه نگاران متوجه این نکته شدند که از نازنین دیهیمی، کسی که از او به عنوان مترجم نمایش «ویتسک» نام برده می شود، هیچ نامی از در بروشور نمایش برده نشده است.

 نمایش «ویتسک» بر اساس اثر مشهور گئورگ بوشنر روی صحنه رفته بود، پس ناگزیر باید مترجمی می داشت و اشاره نشدن به نام مترجم اثر شاید می توانست به سادگی یک اشتباه تلقی شود. اما مسئله از آن جهت پیچیده تر می شد که اجرای زمستانی «ویتسک» با هنگامی مقارن شد بود که نازنین دیهیمی، به دلایلی متفاوت از فعالیت هایش در زمینۀ تئاتر و ترجمه و به تبعیت از حکم دادگاه ، در زندان به سر می برد و همین موضوع قضاوت ها در مورد نقش واقعی نازنین دیهیمی در ترجمۀ «ویتسک» و تمرین و تولید این نمایش را دشوارتر می کرد.

نمایش «ویتسک» پیش از این قرار بود در اوایل بهار سال جاری روی صحنه برود، اما بنا به دلایلی – که از سوی رضا ثروتی مشکلات فنی سالن عنوان شده – اجرای آن تا زمستان امسال به تعویق افتاد.

«ویتسک» به کارگردانی «رضا ثروتی»جستجویی در سابقۀ اخبار نشان می داد که در اخبار اولیه، به صراحت نام نازنین دیهیمی به عنوان «مترجم» این نمایش و نام رضا ثروتی به عنوان «دراماتورژ» و «کارگردان» آن ثبت شده بود. با اینحال در هنگام اجرای عمومی این نمایش و در عدم حضور نازنین دیهیمی، در هیچ بخش از بروشورهای اجرای این نمایش نامی از مترجم این اثر نیامده بود و در مقابل، نام رضا ثروتی (علاوه بر طراح و کارگردان) به عنوان نویسندۀ این نمایش ثبت شده بود.

با توجه به شواهدی که در مورد نقش نازنین دیهیمی به عنوان مترجم اثر وجود داشت، نخستین واکنش ها نسبت به این اقدام گروهِ اجرایی نمایش «ویتسک» حاکی از تردید فعالان فرهنگی دربارۀ انگیزه های کارگردان، تهیه کننده و اجراکنندگان «ویتسک» از حذف نام نازنین دیهیمی بود.

برخی شایعات از آن حکایت داشت که گروه اجرای «ویتسک» طی توافقی پنهان با نهادی خاص یا بر اثر برخی فشارها، پذیرفته اند نام مرجم نمایش را از بروشور این نمایش حذف کنند.

شایعات دیگر که کمی بی رحمانه تر به نظر می رسید، حکایت از آن داشت که گروه اجرایی نمایش خودشان تصمیم گرفته اند برای به خطر نیفتادن سرمایۀ سرمایه گذاران خصوصی نمایش، نام نازنین دیهیمی را از تمام بخش های بروشور نمایش حذف کنند تا مشکلی در کسب مجوز و اجرا نداشته باشند.

البته در میان این شایعات فرضیه های دیگری نیز مطرح می شد که نسبت به اجراکنندگان «ویتسک» رویکردی همدلانه تر داشتند؛

 فرضیه هایی مانند اینکه نازنین دیهیمی فقط در تمرین های اولیۀ نمایش حضور داشته است و با تعویق اجرای نمایش و تغییر عوامل آن، دیگر نقشی در تولید نمایش نداشته است، یا فرضیۀ دیگری آنکه حذف نام نازنین دیهیمی از بروشور نمایش، بر اثر فشارهای خارجی و با آگاهی و اصرار خود مترجم نمایش صورت گرفته است.

طبیعتاً ارتباط دوستانۀ بسیاری از هنرمندان و فعالان فرهنگی با اجراکنندگان نمایش «ویتسک» و نگرانی ها دربارۀ اینکه طرح علنی انتقادی در این مورد موجب از دست رفتن دوستی ها شود یا لطمه ای به اجرای موفق نمایش وارد کند، موجب می شد که بسیاری از آنها بر همین رویکردهای همدلانه تاکید داشته باشند.

اما در این میان آنچه بر دامنۀ شایعات و تردیدها می افزود، خودداری اجراکنندگان «ویتسک» از هر نوع توضیح رسمی دربارۀ این موضوع و مخالفت آشکارشان با طرح هر پرسش علنی در این باره بود.

اگرچه نگرانی های ابتدایی در مورد وجود ابعاد امنیتی یا سیاسی احتمالی انتقاد به حذف شدن نام نازنین دیهیمی (که به دلایل سیاسی در زندان به سر می برد) امکانی برای طرح علنی پرسش و واکاوی موضوع در رسانه های رسمی را باقی نمی گذاشت، اما شبکه های اجتماعی به محل طرح علنی نخستین تردیدها و پرسش ها و انقادها دربارۀ حذف نام مترجم نمایش «ویتسک» تبدیل شد.

طرح اشاراتی به نقش نازنین دیهیمی در نمایش «ویتسک» در شبکه های اجتماعی و سکوت کارگردان و عوامل اجرایی «ویتسک» دربارۀ این موضوع، بر کنجکاوی ها افزود و نظر تعداد بیشتری از فعالان فرهنگی را به این مسئله جلب کرد. اما این پرسش ها و اشارات باز هم با پاسخ مناسبی از سوی اجراکنندگان «ویتسک» مواجه نشد.

 پیغام ها و سوال هایی که در مورد نقش نازنین دیهیمی در ترجمه و شکلگیری این نمایش در شبکه های اجتماعی مطرح می شدند، همگی یا بی پاسخ می ماندند و یا – در صفحات مربوط به نمایش – پس از مدت کوتاه پاک می شدند و همین مسئله بر آتش خشم و اعتراض منتقدان افزود.

 البته گهگاه پاسخ برخی کاربران این صفحات به دیگران بود که کمی فضای قضاوت ها را نرم می کرد؛ برخی کاربران به دیگران اشاره می کردند که نازنین دیهیمی هرگاه که از زندان آزاد شود، خودش به این پرسش ها و ابهام ها پاسخ خواهد داد؛ اظهار نظری که کماکان بر همان فرضیه های همدلانه با گروه اجرایی نمایش متکی بود؛ اینکه چه بسا نازنین دیهیمی به راستی در نمایش «ویتسک» نقشی نداشته است و یا اینکه حذف نام او با موافقت و اطلاع خودش صورت گرفته است.

با این حال طرح عمومی موضوع در شبکه های اجتماعی، وارد شدن بحث به حوزۀ گفتگوهای عمومی را ناگزیر کرده بود. از  سوی دیگر تداوم امتناع گروه اجرایی «ویتسک» از ابراز پاسخی قانع کننده به پرسش ها در بارۀ نقش و نوع حضور نازنین دیهیمی در این نمایش و تلاشی که برای نشکستن این سکوت و ساکت ماندن منتقدین داشتند، تردید ها را در مورد انگیزه های رضا ثروتی و گروه اجرایی «ویتسک» برای تداوم این سکوت افزایش می داد.

در این شرایط بود که رخ دادن دو واقعۀ تازه به موضوع روشنایی تازه ای داد. اولین مورد این بود که تحقیقات صورت گرفته از خانوادۀ نازنین دیهیمی نشان داد که او به کلی حذف نام خودش در اجرای نمایش «ویتسک» توسط گروه اجرایی نمایش بی اطلاع بوده است و در ملاقات اعضای خانواده اش – هنگامی که متوجه موضوع شده – از رفتار اجراکنندگان «ویتسک» گله مند بوده است.

تقریباً همزمان با اطمینان از بی اطلاعی نازنین دیهیمی از حذف نامش، انتشار عمومی یادداشت دو تن از فعالان فرهنگی که بر تلاش ها و نقش نازنین دیهیمی در این نمایش شهادت می دادند، موضوع را فراتر از حقوق مولف مترجم یک نمایش خاص، به سطح مباحث اخلاقی ارتقا داد.

یادداشت های شخصی بهرنگ رجبی و سهند عبیدی در شبکۀ اجتماعی فیس بوک، که به سرعت گسترش یافتند و توسط گروه وسیعی از روزنامه نگاران و فعالان فرهنگی منتشر شدند، هرچند به مقتضای فضای شبکه های اجتماعی و رسانه های غیررسمی لحنی تند و بی پیرایه داشتند، اما شهادتی صریح و آشکار بر نقش نازنین دیهیمی و اعتراضی علنی به تلاش اجراکنندگان «ویتسک» برای تداوم سکوت در مورد حذف نام او بودند.

بخوانید: متن کامل یادداشت سهند عبیدی: چرا نمایش «ویتسک» را نمی بینم؟
بخوانید: متن یادداشت بهرنگ رجبی: دربارۀ فرهنگِ سرقت …

با انتشار این شهادتنامه ها و تائید بی اطلاعی نازنین دیهیمی، حجت بر بسیاری از از فعالان فرهنگی تمام شد بود و گفت و گوهای جدیدی آغاز شد.

شاید ساده ترین خواستۀ منتقدین این بود که اجراکنندگان نمایش «ویتسک» با یک عذرخواهی ساده مسئولیت عمل خود را بپذیرند و یا در برابر انتقادها و اعتراض ها پاسخ مناسبی بدهند؛ اما روند روزها بعد نشان داد که اجراکنندگان نمایش هنوز مصلحت خود را در تداوم سکوت می جویند و با وجود گذشت چند روز از وارد شدن بحث به سطح گفتگوهای رسمی و علنی و علی رغم توصیه و راهنمایی دوستانۀ برخی فعالان فرهنگی، هنوز پاسخی به انتقادها نداده اند.

مجلۀ «نمایشگر» با اطمینان از تاثیر نامناسبی که تداوم این فضا بر تئاتر ایران و اجراکنندگان نمایش «ویتسک» دارد، طی تماس هایی با اجراکنندگان این نمایش آنها را از انتشار این گزارش و نظر منتقدان آگاه کرده است و همانطور که پیشتر اعلام کرده، آمادۀ انتشار پاسخ یا توضیحات آنها در مورد این موضوع خواهد بود.

بیشـتر بخـوانیـد:

«خشکسالی و دروغ» تا اطلاع ثانوی توقیف شد
جشن «کانون کارگردانان تئاتر» به افتخارِ «محمود استادمحمد»
آیا تکنولوژی دیجیتالی تئاتر قرن بیست و یکم را دگرگون می کند؟
گزارشی از تولید «رویای ناتمام» به کارگردانی «حمید پورآذری»
علی رفیعی: تو رفتی و غبطۀ آفرینش «گالیله»ات ماند بر دلِ ما
اعتصابِ غذای نامحدود اعضای گروه «تئاتر آزادی» تا زمان آزادی
فراز و نشیبِ «تئاتر دانشگاهی» (2) ؛ «دانشجو»ها و «عالیجناب»ها
دیدار با «آرین موشکین»؛آرمانشهر جایی در آینده منتظر ماست
یادداشتی از «محمد رضایی راد»؛ «یک چیزِ بی اعصاب ...»